کودکان دارای معلولیت یکی از آسیبپذیرترین گروههای جامعه در مواجهه با سوانح طبیعی از جمله زلزله هستند. شرایط جسمی، ذهنی یا حسی این کودکان میتواند موجب شود تا در شرایط بحران امکان واکنش سریع را نداشته باشند. از این رو، خانوادهها و مراقبین این کودکان باید برنامهریزی دقیقتری برای مواجهه با چنین شرایطی داشته باشند و پیش از وقوع حادثه، آمادگی لازم را برای محافظت از سلامت، امنیت و آسایش روانی آنها را کسب کنند. راهنمای آمادگی در برابر زلزله برای اعضای خانواده و مراقبین کودکان دارای معلولیت، مجموعهای جامع در جهت کاهش آسیبپذیری این قشر و حمایت هدفمند از آنها در برابر زلزله است. در این راهنما اقدامات قبل تا بعد از وقوع زلزله بصورت اجمالی برای خانواده های این کودکان معرفی شده است.
در زمان قبل از رخداد زلزله، لازم است محیط خانه، مدرسه یا مرکز نگهداری این کودکان، از نظر ایمنی سازه ای و غیرسازه ای در برابر زلزله مورد بررسی قرار گیرد. در این راهنماها، اصول پیشگیری و کاهش ریسک برای خانواده ها و مراقبین کودکان دارای معلولیت معرفی شده است. بدین منظور سازه های ایمن در برابر زلزله بصورت اجمالی معرفی گردیده و راهکارهایی برای ایمنسازی اجزای غیرسازه ای ارائه شده است. اصول ایمنسازی مسیرهای تردد و معماری فضاهای استقرار این کودکان در ابعاد داخلی و محیطی از دیگر موضوعات این بخش میباشند.
در بخش آمادگی در برابر زلزله، روشهای مختلف پناهگیری در زمان رخداد زلزله برحسب نوع معلولیت ارائه شده و فرایند خروج اضطراری بصورت ایمن در شرایط بحران معرفی شده است. همچنین نحوه تهیه کیف ایمنی برای این کودکان که در برگیرنده اقلام ضروری مورد نیاز آنان میباشد شرح داده شده است. از دیگر مباحث مرتبط با آمادگی فرایند تخلیه امن میباشد که این امر با شناسایی مکانهای ایمن و ناایمن محله و مسیرهای امن به سمت فضاهای تخلیه میسر است. همچنین نحوه تشکیل شبکه های پشتیبانی از کودکان دارای معلولیت در شرایط قبل تا بعد از رخداد زلزله نیز در این قسمت ارائه شده است.
در قسمت بعدی راهنما موضوعات مرتبط با واکنش اضطراری که مورد نیاز خانواده ها و مراقبین این کودکان میباشد معرفی شده است. معرفی فرایند جستجو و نجات و نکاتی که در این رابطه باید خانوادهها با آن آشنا باشند، چگونگی دریافت خدمات درمانی در شرایط بحران که اهمیت زیادی برای حفظ جان کودکان دارای معلولیت دارد، فرایند اسکان اضطراری و چالشهایی که خانوادهها با آن در شرایط بحران مواجه میشوند و راهکارهای کاهش این مشکلات و موارد مختلف دیگر در این بخش از راهنما معرفی شده است.
در قسمت انتهایی این راهنما نیز موضوعات مرتبط با بازسازی و بازتوانی معرفی شده است. موضوعاتی که در فرایند بازسازی بناهای آسیب دیده باید مورد توجه خانواده ها و مراقبین این کودکان قرار گیرد، بحث اسکان موقت و چگونگی انعکاس نیازهای کودکان دارای معلولیت به مراجع ذیربط، موضوع مقابله با خشونتهای پس از رخداد سوانح بر علیه این کودکان که بسیار رایج است، و همچنین مشکلات روحی و روانی که این کودکان در شرایط پس از رخداد زلزله ممکن است تجربه کنند و نحوه ارتقای آمادگی آنان برای مواجهه با این اختلالات از مهمترین موضوعات این بخش میباشد.
لازم به ذکر است این مجموعه با حمایت یونسکو و یونسیف و مشارکت سازمان آموزش و پرورش استثنایی، سازمان جوانان هلال احمر، سازمان بهزیستی و برخی از سازمانهای مردم نهاد مرتبط با کودکان دارای معلولیت تهیه شده اند. با توجه به اینکه این راهنما برای اولین بار در سطح جهان به شکلی جامع تهیه شده است، مقرر شده که پس از تهیه نسخه نهایی، به زبانهای زنده دنیا ترجمه و در اختیار جوامع مختلف قرار داده شوند.
